Tamadun Mesopotamia

Proses Pembentukan

1. Orang Sumeria telah berhijrah ke wilayah ini
2. dan membina petempatan
3. serta menjalankan aktiviti pertanian
4. melalui kerja menebus guna tanah
5. dengan membina sistem pengairan
6. yang membolehkan mereka mengawal pengaliran air sungai.
7. Aktiviti ini telah membawa kepada lebihan penghasilan makanan yang mampu menampung keperluan penduduk yang semakin bertambah.
8. Petempatan awal yang berbentuk perkampungan ini
9. kemudiannya berkembang secara evolusi kepada bandar
10. dan seterusnya kepada beberapa buah negara kota
11. seperti Kish, Nippur, Lagash, Uruk, Ur, Eridu, Assur dan Mari.
12. Kesemua negara kota ini terletak di sepanjang sungai dan terusan.

Ciri-Ciri Tamadun Mesopotamia

Negara Kota

1. Setiap negara kota di Mesopotamia mempunyai ciri fizikal yang tersendiri.
2. Setiap negara kota itu terbahagi kepada kawasan utarna, iaitu pusat kota, tembok kota, luar kota dan pelabuhan.
3. Setiap negara kota ini juga mempunyai kubu pertahanan dengan pelbagai bentuk pintu gerbang yang menjadi lambang kekayaan sesebuah kota.
4. Di dalam kota pula terdapat istana, rumah kediaman, rumah ibadat, rumah kedai, dan pasar dengan kebanyakan jalannya berkeadaan lurus dan lebar.
5. Pusat sesebuah kota ialah rumah ibadat yang menjadi tumpuan anggota masyarakat pada masa itu.
6. Setiap kota juga mempunyai unit politik dan agama yang tersendiri.
7. Kewujudan sungai serta kawasan tanah pamah telah memudahkan pen-angkutan dengan kapal, pedati dan keldai.
8. Melalui jalan laut, bandar atau negara kota ini mudah dihubungi oleh wilayah di sekitarnya.
9. Antara jalan penghubung utama termasuklah jalan yang menghubungkan Sumeria dan kota Mari yang digunakan oleh pedagang dari luar Mesopotamia.

Organisasi Sosial

10. Masyarakat negara kota terbahagi kepada dua golongan, iaitu golongan pemerintah dan golongan rakyat,
11. Golongan pemerintah terdiri daripada raja, ketua pendeta, ketua tentera, dan orang bangsawan.
12. Golongan rakyat terbahagi kepada dua, iaitu rakyat bebas seperti petani, artisan serta pedagang, dan hamba yang terdiri daripada tawanan perang.
13. Dalam tamadun Mesopotamia, raja merupakan pemerintah.
14. Sistem pemerintahan beraja di Mesopotamia berbentuk teokrasi.
15. Di bawah sistem ini, raja dianggap sebagai tuhan atau wakil tuhan dan pemilik negara kota.
16. Walaupun raja dianggap sebagai tuhan atau wakil tuhan tetapi masyarakat Mesopotamia tidak menyembah raja mereka sebagai tuhan kecuali semasa pemerintahan Raja Naramsin (2291 - 2255 S.M.) di Akkad.
17. Beliau telah memaksa penduduk Akkad menyembahnya sebagai tuhan.
18. Ini adalah disebabkan beliau menganggap dirinya terlalu agung kerana berjaya menguasai wilayah yang luas sehingga beliau menggelarkan dirinya sebagai "Raja Empat Penjuru Alam".
19. Raja juga menjadi ketua pentadbir, ketua tentera, dan ketua pendeta yang berkuasa dalam hal keagamaan.
20. Raja Mesopotamia juga bertindak sebagai ketua agama dan beliau berkuasa melantik ahli keluarga diraja untuk mernegang jawatan di zigurat serta menentukan bentuk pentadbirannya.
21. Ini adalah kerana zigurat berfungsi sebagai pusat ibadat, pusat perdagangan serta pusat penyimpanan khazanah negara.
22. Di samping itu, beliau juga amat berkuasa dalam soal tanah, cukai, hasil pertanian dan perniagaan. Beliau dibantu oleh para pegawai yang kebanyakannya terdiri daripada golongan bangsawan dan yang mempunyai ikatan dengan keluarga diraja.

Pengkhususan Kerja

23. Kepelbagaian kegiatan ekonomi atau pengkhususan kerja di Mesopotamia berlaku apabila wujudnya Iebihan hasil pertanian. Ini menyebabkan terdapat anggota masyarakat yang meninggalkan pekerjaan sebagai petani untuk menjadi peniaga, pedagang dan artisan.
24. Perdagangan yang telah dikendalikan bukan hanya dengan wilayah di sekitar Mesopotamia tetapi juga dengan kawasan di Lembah Indus.
25. Perdagangan amat penting bagi Mesopotamia kerana lembah ini tidak menghasilkan banyak bahan mentah. Oleh itu, barangan seperti logam, kayu-kayan, emas, dan perak dibawa masuk untuk ditukar dengan hasil pertanian yang dikeluarkan oleh lembah ini.
26. Selain itu, terdapat pengusaha atau pembuat tekstil, barang tembikar, dan alat keperluan harian. Malah ada yang menjadi tukang rumah kerana pertambahan penduduk di negara kota telah menimbulkan keperluan rumah kediaman yang lebih banyak.
27. Terdapat sebilangan anggota masyarakat yang berkhidmat sebagai tentera untuk mempertahankan negara kota daripada serangan musuh.

Sistem Tulisan

28. Dalam proses pembentukan tamadun ini, ilmu pengetahuan juga turut berkembang.
29. Ini telah membawa kepada kewujudan sistem tulisan yang bermula dalam bentuk tulisan bergambar.
30. Sistem ini kemudiannya berkembang kepada tulisan berbentuk simbol yang ditulis pada tanah liat kerana pada masa itu bahan untuk membuat kertas belum wujud di Mesopotamia.
31. Tulisan pada tanah liat ini berbentuk pepaku dan dikenali sebagai cuneiform.

Makna Tamadun

Bahasa Arab
= mudun = madain = madana = dua maksud, iaitu tinggi budi bahasa dan pembukaan bandar.

Bahasa Inggeris
= civilization yang berasal daripada bahasa Greek, iaitu civitas yang bermaksud bandar.

Sudut Tamadun
boleh diertikan sebagai peradaban.

masyarakat Barat
tamadun dikaitkan dengan pembangunan lahiriah terutamanya dalam hal-hal kebudayaan seperti penulisan, undang-undang, kesenian dan pembandaran.

Pandangan beberapa sarjana Barat, misalnya, Gordon Childe,
pencapaian lahiriah merupakan kayu ukur kemajuan tamadun dalam sesebuah masyarakat.

Darcy Riberio dan R.A. Buchanan
menolak unsur rohaniah sebaliknya hanya menekankan kepentingan dan pembangunan lahiriah dalam proses perkembangan tamadun.

Menurut Islam
tamadun mestilah merangkumi pembangunan lahiriah dan rohaniah.

Pandangan Syed Naquib al-Attas
tamadun ialah pencapaian tahap tatasusila yang tinggi dan kebudayaan yang luhur oleh sesebuah masyarakat.

Richard Sullivan
mengakui bahawa unsur rohaniah sangat penting dalam konsep tamadun.

Secara umumnya
konsep tamadun tidak hanya mementingkan pencapaian berbentuk lahiriah seperti kesenian dan pembinaan kota semata-mata tetapi juga mestilah diiringi dengan pencapaian dalam aspek rohaniah, tatasusila dan moral.

Zaman Prasejarah

Maksud
zaman manusia belum mengenali sistem tulisan

Ciri-ciri Zaman Paleolotik dan Mesolitik
1. hidup secara nomad/ berpindah randah
2. tinggal di kawasan tepi tasik, tepi sungai atau di dalam gua
3. hidup dalam kelompok keluarga atau secara berkumpulan
4. menyara hidup dengan memungut hasil hutan, memburu binatang dan menangkap ikan
5. alat batu yang dicipta mementingkan fungsi daripada nilai estetika

Ciri-ciri zaman neolitik
1. mula tinggal menetap
2. hidup dalam kelompok yang besar
3. alat batu telah dilicinkan dan mempunyai pelbagai fungsi
4. bahan tembikar
5. wujud pembahagian tugas / pengkhususan kerja
6. berjaya memikirkan cara meleburkan logam
7. melahirkan sistem pertukaran barang/ sistem barter

Ciri-ciri zaman logam
1. penggunaan alat daripada logam
2. berjaya mencipta perahu dan rumah
3. dapat meneroka lautan
4. meningkatkan kegiatan perdagangan maritim
5. muncul petempatan besar dan kota pertahanan
6. petempatan besar bekembang menjadi bandar atau kota (contoh : Jericho di Jordan dan Catal Huyuk di Turki)

FOKUS SEJARAH SPM 2010 : TEMA TAMADUN ISLAM

Namakan peperangan yang berlaku pada zaman Nabi Muhammad s.a.w. di Madinah
1. Perang Badar
2. Perang Uhud
3. Perang Khandak
4. Perang Tabuk

Senaraikan garis panduan yang mesti dipatuhi oleh tentera Islam dalam peperangan.
1. larangan memebunuh orang yang lemah, orang tua, kanak-kanak, wanita, orang yang sakit, orang yang menyerah diri
2. tidak boleh membunuh binatang ternakan
3. dilarang memusnahkan tanam-tanaman
4. dilarang merobohkan rumah ibadat

Nyatakan sebab Ialam membenarkan umatnya berperang
1. apabila diserang oleh musuh
2. untuk mencari keamanan
3. untuk memelihara tempat ibadat
4. menjaga maruah negara
5. memelihara daripada kemusnahan harta benda
6. melindungi orang yang tidak berdosa

Nyatakan bukti Islam bukannya berkembang dengan cara peperangan/ mata pedang
1. Nabi Muhammad s.a.w mengampunkan tawanan perang Badar
2. Tawanan wanita dan kanak-kanak dibebaskan
3. Tawanan lelaki diberi syarat membebaskan diri iaitu mengajar 10 orang kanak-kanak membaca dan menulis sehingga pandai.

FOKUS SEJARAH SPM 2010 : TAMADUN INDUS

a. namakan dua buah bandar terancang dalam tamadun Indus.
1. Harappa
2. Mohenjor Daro

b. apakah ciri-ciri bandar terancang dalam tamadun Indus
1. dikeliling oleh tembok
2. disusun berasaskan blok berbentuk empat segi
3. setiap blok dipisahkan oleh jalan raya yang lurus dan bersambung antara satu sama lain
4. setiap rumah mempunyai bilik mandi dan tandas
5. mempunyai sistem kumbahan yang terancang
6. batu bata dihasilkan melalui pembakaran dengan suhu yang tinggi

FOKUS SEJARAH SPM 2010 : TEMA TAMADUN AWAL

Mengapakah tamadun awal bermula di tepi sungai?

1. tanah yang subur
2. terdapat kemudahan air minuman
3. terdapat kemudahan air untuk kegunaan harian
4. terdapat sumber makanan seperti ikan
5. kemudahan pengangkutan
6. perdagangan / pelabuhan

Nyatakan kepentingan tasik Tonle Sap kepada kerajaan agraria

1. mengawal banjir
2. tanah yang subur
3. menampung keperluan makanan yang banyak untuk penduduk yang ramai
4. punca bekalan air

FOKUS SEJARAH SPM 2010: SUMBANGAN TAMADUN HWANG HO

Nyatakan sumbangan Tamadun Hwang Ho dalam bidang di bawah
a. bidang politik / pemerintahan
1. pemerintahan berbentuk monarki
2. gelaran raja ditukar kpd gelaran Maharaja
3. amalan dinasti diteruskan hingga abad ke-20

b. bidang pertanian
1. memperkenalkan sistem pengairan
2. memperkenalkan alat pertanian daripada besi
3. memperkenalkan teknologi pembajakan
4. memperkenalkan batas untuk pertanian

c. Bidang agama dan kepercayaan
1. amalan pemujaan roh nenek moyang
2. unsur korban manusia tidak lagi diamalkan
3. Konsep yin dan yang serta feng sui diteruskan hingga ke hari ini.

d. sistem kalendar
1. kalendar dicipta semasa Danasti Shang
2. 30 hari dalam sebulan dan 360 hari dalam setahun

e. sistem tulisan
1. tulisan ideogram